Każdy z nas dziennie zużywa ok. 150 litrów wody. Z odkręconego kranu w ciągu minuty wypływa 6 litrów wody, zaś w ciągu roku jest on w stanie zużyć ponad 5000 litrów. Prysznic zużywa od 9 do 45 litrów, zaś wąż ogrodowy ponad 1000 litrów na minutę. 30 proc. naszego dziennego zużycia wody przypada... na spłukiwanie toalet. Odpowiedzialność za efektywne wykorzystanie ograniczonych zasobów wody spoczywa na nas wszystkich: od architektów projektujących domy i osiedla poczynając, przez inwestorów, na członkach gospodarstw domowych kończąc. I nie chodzi tutaj tylko o oszczędzanie wody, ale także o umiejętne odzyskiwanie i ponowne wykorzystanie zasobu tak przez duże firmy, jak też pojedyncze domostwa.

Woda jako substancja użytkowa wykorzystywana jest przez wszystkie gospodarstwa domowe oraz przedsiębiorstwa na świecie. Najważniejszą z funkcji pełni woda pitna, choć nie ona wiąże się z największymi wydatkami gospodarstw domowych. Największe zużycie wody na osobę w rodzinie przypada na czynności związane z higieną osobistą, czyli spłukiwanie toalety (45 l dziennie/osobę) oraz kąpiel (44 l dziennie). Równie dużo zużywamy na pranie, podlewanie ogrodu oraz mycie naczyń. Największe ilości wody wykorzystywane są przez zakłady przemysłowe. W takich przedsiębiorstwach najczęściej pełni ona funkcję przekaźnika ciepła, reagenta lub rozpuszczalnika.

Ze względu na zwiększającą się liczbę ludności na świecie diametralnie wzrasta również poziom zużycia wody. Raporty UNESCO jednoznacznie wskazują, iż powszechny dostęp do wody będzie obniżał się z roku na rok, aż za 20 lat osiągnie poziom mniejszy od obecnego o ponad 30 proc. (World Water Assessment Programme, 2003). Obecnie ok. 40 proc. ludności świata nie ma dostatecznego dostępu do wody pitnej, a liczba ta nieubłagalnie wzrasta. W Polsce problem ten dotyka głównie regiony Dolnego Śląska, Krakowa, Łodzi oraz Kielc. W obliczu zbliżającego się kryzysu niedoboru wody pitnej na świecie, powstają światowe i lokalne programy oszczędnościowe, której mają na celu zwrócenie uwagi na konieczność racjonalnego jej użytkowania.

Jak oszczędnie korzystać z wody?
Na co dzień nie zastanawiamy się nad tym, ile wody zużywamy. Rzadko kto martwi się o wodę, która wypływa z cieknącego kranu lub przecieku instalacji wodociągowych. Rachunki za wodę opłacamy z konieczności, bardzo często nie analizując, czy jej zużycie w naszym gospodarstwie domowym nie przekracza normy. Jak zacząć kontrolować siebie i oszczędnie korzystać z wody? - Najprostszą metodą na oszczędne wykorzystywanie zasobów to umiejętność kontroli swoich codziennych czynności. Warto zacząć od drobnych nawyków, które łatwo zmienić, jak np. poranne mycie zębów. Gdyby wszyscy mieszkańcy Polski, którzy myją zęby przy odkręconym kranie, zakręcili go, zaoszczędziliby 446 milionów litrów wody! To dokładnie tyle, ile w ciągu jednego dnia zużywają mieszkańcy całej aglomeracji Trójmiejskiej. Kolejne 27 milionów litrów wody dziennie kosztuje nas niepotrzebne spłukiwanie toalet po wrzuconych do sedesu papierach i odpadach, które równie dobrze mogą trafić do kosza na śmieci - mówi Tomasz Milczanowski, architekt z gdańskiej pracowni Schleifer & Milczanowski Architekci s.c.

Jednym z pierwszych kroków, jakie należy podjąć to sprawdzenie, czy instalacje wodociągowe w naszym domu nie mają przecieków. W tym celu należy odczytać wodomierz przed i po dwugodzinnym niekorzystaniu z wody. Jeżeli nie wykazuje dokładnie tego samego poziomu, to znaczy, że mamy do czynienia z przeciekiem. Równie ważne będzie naprawienie kapiących kranów poprzez wymienienie uszczelek. Jeżeli kran kapie z częstotliwością 1 kropli na sekundę, można oczekiwać utraty 11935 litrów wody rocznie. Zostanie to dodane do kosztów naszego rachunku za wodę i ścieki. Należy również sprawdzić, czy woda nie wycieka ze zbiornika toalety. Istnieje prosty sposób na sprawdzenie szczelności zbiornika. W tym celu należy dodać do zbiornika barwnik spożywczy. Jeżeli występuje przeciek, barwnik pojawi się w ciągu 30 minut. Warto też sprawdzić, czy nie ma zużytych, zardzewiałych czy zepsutych części. Większość z nich jest niedroga, dostępna i łatwa w montażu.

Aby oszczędnie korzystać z wody, a przy okazji zmniejszyć wysokość rachunków, warto skorzystać z poniższych wskazówek:

• Bierz szybki prysznic. Zastąp natrysk wersją oszczędnościową, z małym strumieniem. Do kąpieli używaj małej ilości wody. Napełniaj wannę w 1/3 , a przedtem zatkaj odpływ korkiem. Początkowy napływ zimnej wody może być ogrzany przez dodatnie później gorącej.

• Wymień krany, które nie są przystosowane do oszczędzania wody i zainstaluj napowietrzacze (aeratory) z ogranicznikiem strumienia.

• Rzadziej używaj zmywarki i pralki, czyli tylko wtedy, kiedy ją uzupełniasz lub ustaw „program oszczędnościowy", zużywający wodę w ilości adekwatnej do wielkości załadunku.

• Kiedy zmywasz ręcznie, napełnij jedną komorę zlewu lub miskę wodą z płynem. Spłukuj szybko pod niewielkim strumieniem bieżącej wody.

• Zaizoluj rury. Będziesz miał szybciej ciepłą wodę i unikniesz jej marnowania, kiedy się podgrzewa.

• Przechowuj wodę do picia w lodówce. Nie odkręcaj jej za każdym razem, kiedy chcesz się napić zimnej wody.

• Nie używaj bieżącej wody do rozmrażania mięsa lub mrożonek. Odmrażaj jedzenie przez noc w lodówce lub mikrofalówce.

• Aby dobrze spłukać odpady ze zlewozmywaka potrzeba dużo wody. Jeśli masz taką możliwość, załóż kompostownik na odpady po jedzeniu, gdyż nawet kosz na śmieci nie jest do tego odpowiednim miejscem.

• Rozważ zainstalowanie natychmiastowego podgrzewacza wody do kuchni, aby nie odkręcać wody, czekając na jej podgrzanie. To obniży koszty w Twoim gospodarstwie.

• Trawnik przed domem podlewaj oszczędnie. Trawa potrzebuje podlewania latem co 5 - 7 dni. Obfity deszcz eliminuje konieczność podlewania nawet do 2 tygodni. Podlewaj trawniki wczesnym rankiem, kiedy temperatura i prędkość wiatru są najniższe. To redukuje straty wynikłe na skutek parowania. Nie mocz ulicy, podjazdu i chodnika. Ustaw zraszacz tak, aby podlewać tylko trawnik i kwiaty, a nie miejsca wybetonowane. Wyposaż swój wąż w zamykaną końcówkę, która pozwala regulować strumień wody. Kiedy skończysz zakręć kran, aby uniknąć przecieków.

• Unikaj zbyt dużej ilości nawozów ogrodowych, bo zwiększają zapotrzebowanie trawy na wodę. Stosuj te, które zawierają wolno uwalniające się nierozpuszczalne w wodzie formy azotu. Okrywaj ziemię korą dla zachowania wilgotności. To pomaga kontrolować chwasty, które konkurują z roślinami o wodę.

• Podnieść ostrza kosiarki co najmniej o 3 cm. Nóż usytuowany wyżej powoduje, że trawa jest lepiej ukorzeniona i lepiej utrzymuje wilgotność, niż trawnik krótko przystrzyżony.

• Samochód myj w myjni, która stosuje recykling wody.

Technologia odzysku i ponownego użycia wody
Jedną z technologii odzysku i ponownego użycia wody jest woda deszczowa, która może w wielu dziedzinach zastąpić wodę pitną, nie zmniejszając przy tym komfortu jej użytkowania. Wykorzystanie wody deszczowej polega na znacznym obniżeniu wykorzystania wody pitnej, a tym samym obniżeniu kosztów. Wykorzystanie wody deszczowej oznacza w tym wypadku oprócz świadomości ochrony środowiska, również bezpośrednie korzyści finansowe. Stosując tzw. „deszczówkę" i odpowiednią ją filtrując oraz przechowując możemy zaoszczędzić ponad 50 proc. drogocennej wody pitnej. Wodę deszczową można zastosować do wszystkich tych czynności, podczas których zużywamy najwięcej zasobów, czyli m.in. do:

• Prania,

• Spłukiwania toalety,

• Podlewania ogrodu,

• Mycia samochodu,

• Mycia podłóg.

Oprócz wyraźnych korzyści finansowych, woda deszczowa posiada szereg innych zalet. Dzięki swojej miękkości o 50 proc. redukuje zużycie proszków do prania. Dzięki swym właściwościom „deszczówka" zwalnia również z konieczności stosowania płynów do płukania tkanin, dodatkowo przyczyniając się do lepszej jakości prania. Wykorzystując wodę deszczową, unika się wytrącania kamienia wapiennego oraz osadu wapnia, które w efekcie uszkadzają sprzęt sanitarny.²

Technologie magazynowania i wykorzystywania wody deszczowej są bardzo różne, począwszy od bardzo prostych rozwiązań, jak zbieranie wody deszczowej do beczki pod rynną, na nowoczesnych instalacjach podziemnych skończywszy. Profesjonalne konstrukcje do magazynowania deszczówki zapewniają lepszy komfort użycia oraz wyższą efektywność, a ich koszt wykonania szybko się zwraca. Klasyczna instalacja pozwalająca magazynować i wykorzystywać wodę deszczową zbudowana jest w następujący sposób:

Rys.1

Źródło: Polska Woda Deszczowa, http://www.powode.pl/

Technologia odzyskiwania i magazynowania wody deszczowej składa się z kilku zasadniczych etapów. W pierwsze kolejności woda deszczowa zostaje przechwycona przez rynny i oczyszczona z wszelkich zanieczyszczeń przez specjalny układ filtrów (poz.2, rys.1). Tak oczyszczona woda transportowana jest rurami spustowymi do nadziemnego lub podziemnego zbiornika (poz. 1, rys.1), gdzie jej nadmiar kumulowany jest na wypadek suszy. W następnej kolejności zespół sterująco-pompowy (poz. 3, rys.1) zasysa zgromadzoną wodę i dostarcza do punktu odbioru, którym może być np. pralka lub toaleta. W przypadku nadmiaru wody deszczowej w zbiorniku, poprzez specjalny zasyfonowany układ przelewu substancja kierowana jest do kanalizacji lub rozsączana w gruncie (poz. 4, rys 1).³

- Korzystanie z technologii odzysku i ponownego użycia wody niesie za sobą szereg korzyści, nie tylko związanych z ochroną środowiska. Ponowne wykorzystanie zasobów wiąże się również z bezpośrednimi korzyściami finansowymi, które po odpowiednim czasie, będą odczuwalne w naszym portfelu. Rolą architektów w tym wypadku jest uświadamianie inwestorom, jak ważne i korzystne jest wykorzystanie zasad zrównoważonego rozwoju w nowoczesnych zabudowach mieszkalnych - mówi Tomasz Milczanowski, architekt z gdańskiej pracowni architektonicznej. - Ponieważ świat przywiązuje coraz większa uwagę do ekologii i ochrony środowiska, projektowanie obiektów mieszkalnych, użyteczności publicznej czy przemysłowych z wykorzystaniem nowoczesnych metod magazynowania i wykorzystywania zasobów może dla inwestora oznaczać wzrost zainteresowania jego ofertą, a co za tym idzie korzyści finansowe - dodaje Tomasz Milczanowski.

1 Polska Woda Deszczowa, Oficjalny przedstawiciel niemieckiej firmy GRAF, http://www.powode.pl/.